W 1. połowie XIX wieku, w periodzie tworzenia podstaw świeckiej nauki nacjonalistycznej, pojawiły się pierwsze publikowane książki a podręczniki szkolne. Wycieczki chorwacja zrodziła się publicystyka zaś wierszopisarstwo. Na dalszym rozwoju młodej bibliografii zaważyło coraz żywsze od połowy XIX w. Czarnogóra wakacje pragnienie słowianofilstwem a rodowitą cywilizacją ludową. Bazujące na obcych, zwłaszcza rosyjskich, przepisach artystycznych oraz bułgarskim folklorze powstały nowożytne gatunki poezji, prozy natomiast dramatu, w jakich z ostrej artykulacji wsiowej zakładał się jęzor literacki. Wakacje w bułgarii równocześnie z realizmem wystąpiły tendencje sentymentalno-romantyczne. Najdojrzalszym świadectwem uczuciowości romantycznej stała się liryka Christo Botewa. Po odzyskaniu niepodległości politycznej (1878) rozpakowała się dydaktyczna poezja a spokrewniona nieczęsto z publicystyką proza realistyczna. Ćwiczyli ją zarówno zwolennicy renowacji moralnej (Aleko Konstantinow), jak narodnicy (Todor Włajkow) a socjaliści.